Impermanent loss nədir: hovuzdan niyə az BNB çıxır
aurpal redaksiyası · Son yenilənmə: sentyabr 2026
Hovuza 1 BNB qoymusunuz, geri çıxaranda niyə 0,8-dən bir az çox qalıb?
Hovuz səhv işləməyib, tokeninizi də heç kim oğurlamayıb. Geri aldığınız USDT qoyduğunuzdan çoxdur və o anki qiymətlə cüzdanın ümumi dəyəri, çox güman, hətta artıb. Sadəcə «heç nə etməsəydim, tokenləri əlimdə saxlasaydım» variantından bir az azdır. Bu fərqin adı ingiliscədir: impermanent loss, yəni «daimi olmayan itki». Yazıda qısaca IL deyəcəyik.
İzahların çoxu bu itkini dollarla hesablayır. Cüzdanı açanda isə ilk gördüyünüz rəqəm say olur: BNB bir qədər azalıb, o biri token bir neçə yüz artıb. Biz burada hesabı saya görə aparırıq — «geri neçə BNB qaldı» — və hovuzdan çıxdığınız gün birlikdə hesablanmalı gəlir və xərcləri də eyni hesaba yığırıq. Hovuzda BNB tərəfi adətən WBNB kimi saxlanılır; fərqi Cüzdandakı WBNB nədir yazısında izah etmişik, burada sadəcə BNB deyirik. Mətn rəsmi sənədlər əsasında yoxlanılıb, rəqəmlər isə nümunə hesablamadır.
Sayı hovuz düsturla yenidən bölür
İki token hovuza düşən kimi artıq ayrı-ayrılıqda hesablanmır. Uniswap-ın yardım mərkəzi bunu açıq yazır: hovuzun smart kontraktı balansı x*y=k funksiyası ilə sabit saxlayır. x və y hovuzdakı iki tokenin miqdarıdır; komissiyanı nəzərə almasaq və kimsə likvidlik əlavə etmirsə və ya çıxarmırsa, onların hasili, yəni k, dəyişmir.
Bazarda BNB bahalaşanda hovuzdakı qiymət öz-özünə ona çatmır. Aradakı fərqi mübadilə edənlər bağlayır: hovuza USDT qoyub orada nisbətən ucuz qalmış BNB-ni götürürlər. Bu, hovuzdakı qiymət bazarla bərabərləşənə qədər davam edir. Nəticədə hovuzda BNB azalır, USDT artır, hasil isə yenə həmin k-dır.
Likvidlik əlavə edəndə aldığınız LP token (bəzi hovuzlarda NFT) neçə BNB-niz olduğunu göstərmir. O, hovuzun hansı payının sizə aid olduğunu göstərir. Çıxanda həmin payla hər iki tokendən alırsınız, özü də hovuzda o an hansı nisbət varsa, o nisbətlə.
Deməli, BNB sayının azalması sadəcə qorxulu görünür. Qarşılığında o biri token artıb, hesablanmalı olan isə ikisinin cəmidir.
1 BNB + 600 USDT: yeddi qiymətdə geri nə qalır
Fərziyyə belədir: hovuza 1 BNB və 600 USDT qoyulur, həmin an 1 BNB = 600 USDT sayılır (nümunə qiymətdir, bazar məlumatı deyil). Bu müddətdə qazanılan komissiya və gas hesaba daxil deyil. Sonra BNB-nin qiyməti r dəfə dəyişir.
x*y=k-dan belə çıxır: geri alınan BNB = 1/√r, USDT = 600×√r, tokenləri sadəcə saxlamaqla müqayisədə fərq = 2√r/(1+r) − 1. Düsturla işiniz yoxdursa, birbaşa cədvələ baxın.
| BNB-nin yeni qiyməti | Geri alınan BNB | Geri alınan USDT | Cəmi (USDT) | Saxlasaydınız (USDT) | Fərq |
|---|---|---|---|---|---|
| 300 (0,5 dəfə, yarıya enib) | 1,4142 | 424,26 | 848,53 | 900 | −5,72% |
| 450 (0,75 dəfə) | 1,1547 | 519,62 | 1039,23 | 1050 | −1,03% |
| 540 (0,9 dəfə) | 1,0541 | 569,21 | 1138,42 | 1140 | −0,14% |
| 660 (1,1 dəfə) | 0,9535 | 629,29 | 1258,57 | 1260 | −0,11% |
| 900 (1,5 dəfə) | 0,8165 | 734,85 | 1469,69 | 1500 | −2,02% |
| 1200 (2 dəfə) | 0,7071 | 848,53 | 1697,06 | 1800 | −5,72% |
| 2400 (4 dəfə) | 0,5 | 1200 | 2400 | 3000 | −20,0% |
Cədvəli aurpal 28 sentyabr 2026-da yuxarıdakı düsturla hesablayıb; komissiya və gas nəzərə alınmayıb. Bu, riyazi nəticədir, heç bir platformanın verdiyi məlumat deyil.
Ən çox çaşdıran istiqamətdir. BNB bahalaşanda geri alınan say azalır, ucuzlaşanda isə artır. Qiymət yarıya düşəndə hovuzdan 1,41 BNB çıxır: say çoxdur, amma hər biri cəmi 300 USDT edir. Məqsədi «daha çox BNB yığmaq» olan adam hesabı ən çox elə bu sətirdə səhv oxuyur.
Son sütun hər iki istiqamətdə mənfidir və simmetrikdir: qiymətin yarıya enməsi də, iki dəfə artması da −5,72% verir. Düsturda yalnız r var, yəni yeni qiymətin qoyulduğu andakı qiymətə nisbəti; hansı tərəfə getdiyi rol oynamır. Qiymət ±10% ətrafında tərpənəndə fərq təxminən 0,1%-dir, demək olar hiss olunmur. Dörd dəfə artımda isə düz beşdə bir.
«Daimi olmayan» itki nə vaxt daimi olur
Uniswap-ın yardım mərkəzinin izahı qısadır: qiymət likvidliyi ilk dəfə təqdim etdiyiniz səviyyəyə qayıda da bilər, qayıtmaya da. Qayıtmasa, aradakı fərq impermanent loss adlanır.
Cüzdanın dilinə çevirək. Tokenlər hovuzdadırsa, cədvəlin son sütunu qiymətlə birlikdə o yan-bu yana gedir; nisbət qoyduğunuz andakı səviyyəyə qayıdanda fərq də sıfırlanır. Çıxarmanı təsdiqləyirsiniz, əməliyyat şəbəkəyə düşəndə isə o anki iki tokeni götürürsünüz və fərq dəyişən rəqəmdən qəti rəqəmə çevrilir. Şəbəkəyə göndərilən əməliyyat geri alınmır. Sonra eyni nisbətlə yenidən qoymaq istəsəniz, bu, başqa başlanğıc qiyməti olan yeni bir əlavə etmə olacaq.
Bizim fikrimizcə, hesabda mənfi rəqəm görünməsi tək başına çıxmaq üçün səbəb deyil. Bu pulu nə qədər saxlamaq istədiyiniz, nə vaxt lazım olacağı həmin faizdən daha çox şey deyir. Qiymətin geri qayıdıb-qayıtmayacağını isə heç kim bilmir; yuxarıdakı izah da məhz bunu vurğulayır.
Çıxdığınız gün üç rəqəmi yan-yana qoyun
Cədvəldə iki şey qəsdən yoxdur. Hovuzdan çıxmağa hazırlaşırsınızsa, onları geri qaytarmaq lazımdır.
Birincisi, hovuzdakı mübadilələrdən düşən komissiya payı. LP-lər hovuzda edilən mübadilələrin komissiyasından pay alır; Uniswap sənədinə görə likvidlik aktiv olduğu müddətdə komissiya qazanır. Payın faizini istinad edə biləcəyimiz rəsmi mənbədə tapmadıq, ona görə yazmırıq. Öz hovuzunuzun nə qədər qazandığını interfeysin həmin andakı göstəricisinə görə yoxlayın.
İkincisi, IL-in özü. Bu, cədvəlin son sütunudur, çıxdığınız andakı qiymət nisbəti ilə.
Üçüncüsü, hər şəbəkə təsdiqinin gas-ı. Şəbəkəyə düşən hər təsdiq üçün BNB ilə gas ödənilir. Məsələn, PancakeSwap-ın sənədində likvidlik əlavə etmək üçün əvvəlcə tokeni «Enable» etmək, sonra «Add» basmaq lazımdır və cüzdan hər ikisində təsdiq istəyir, yəni ən azı iki təsdiq. Çıxarmağın da öz addımları var. Neçə BNB gedəcəyi şəbəkənin o anki vəziyyətindən asılıdır, təxmini rəqəmi gas hesablama alətində görə bilərsiniz. Cüzdanda şəbəkə koini olan BNB-dən ehtiyat saxlayın; niyə, BNB-nin gas kimi istifadəsi yazısında var.
Üçünü bir yerə yığanda, tokenləri sadəcə saxlamaqla müqayisədə kobud hesab belə alınır:
Nəticə ≈ qazanılan komissiya payı − IL − əlavə etmə və çıxarma təsdiqlərinin gas-ı
Məbləğ nə qədər kiçikdirsə, bu təsdiqlərin gas-ı hesabda bir o qədər böyük yer tutur. Bir də: çıxarma əməliyyatı Fail ilə bitsə, gas tutulur, tokenlər isə hovuzda qalır. Onda təkrar-təkrar basmayın, bax: Əməliyyat uğursuz oldu: əvvəlcə xəta mətnini oxuyun.
İnterfeyslərin çoxunda Azərbaycan dili olmadığı üçün bu sözlərlə ingiliscə rastlaşacaqsınız: Add (likvidlik əlavə etmək), Enable (tokeni aktivləşdirmək), LP token (hovuzdakı payınızın qəbzi).
Qiymət aralığı seçilən hovuzlarda başqa bir nəticə
Bəzi hovuzlarda likvidlik əlavə edəndə qiymət aralığını özünüz seçirsiniz. Uniswap sənədinin cəmləşdirilmiş likvidlik izahına görə, qiymət mövqenin aralığından çıxanda həmin likvidlik aktiv olmur və komissiya qazanmır. Qiymət bir istiqamətə getdikcə mübadilə edənlər bir tokeni aparır, LP-nin əlində isə o biri çoxalır, ta ki bütün mövqe tək bir aktivdən ibarət olana qədər. Qiymət aralığa qayıdanda likvidlik yenə aktivləşir və komissiya gəlməyə başlayır. Uniswap-ın yardım mərkəzi də qeyd edir ki, əksər hallarda likvidliyi bir qiymət aralığında cəmləmək IL ehtimalını artırır.
BNB/USDT-yə tətbiq edək. Aralıq cari qiymətin ətrafında dar seçilibsə və BNB yuxarı qalxıb aralıqdan çıxırsa, mövqeyiniz bütünlüklə USDT-yə çevrilir, bir dənə də BNB qalmır, aralıqdan kənarda keçən vaxtda komissiya da gəlmir. Aşağı çıxanda tərsinə olur: hamısı BNB. Cədvəldəki istiqamətin eynisidir, sadəcə axıra qədər gedir.
Məqsəd sadəcə uzun müddət BNB saxlamaqdırsa və mübadilə komissiyası qazanmaq planınızda yoxdursa, BNB-ni validatora delegasiya etmək «ikinci token» dəyişənini aradan götürür: qiymət necə getsə də, əlinizdə BNB qalır. Onun da öz qaydaları var, həmin yazıda izah olunub. İki tokenli hovuz mübadilə komissiyası gətirir, əvəzində tokenlərinizin sayı qiymətlə dəyişir. Hansı yolun uyğun olduğu bu BNB ilə nə etmək istədiyinizdən asılıdır. Riskləri ayrıca yazmışıq: BNB saxlamağın riskləri.
Likvidlik əlavə etmə addımları (Enable, Add və iki təsdiq) PancakeSwap-ın rəsmi sənədindən götürülüb. Bu yazıda tutuşdurulan digər iki ilkin mənbə (ikisi də ingiliscə, 28 sentyabr 2026-da açılıb yoxlanılıb): Uniswap: What is Impermanent Loss və Uniswap sənədləri: concentrated liquidity.
Bu mətn ümumi maarifləndirmədir, investisiya məsləhəti deyil və heç bir hovuzun iştiraka dəyib-dəymədiyini qiymətləndirmir. Cədvəldəki qiymətlər və nəticələr nümunə hesablamasıdır, komissiya gəliri və gas daxil deyil; real geri alınan miqdar hovuzdan çıxdığınız andakı interfeysdə və blokçeyn qeydində görünəndir. Şəbəkədə göndərilən əməliyyat geri alınmır — əlavə etmə və çıxarmadan əvvəl token cütünü, miqdarı və kontrakt ünvanını yoxlayın.
Növbəti
Cüzdandakı WBNB nədir · BNB-ni validatora delegasiya etmək · Əməliyyat uğursuz oldu · Gas hesablama (alət)