Tanımadığım köçürmə gəldi (ünvan zəhərlənməsi): nə etməli

aurpal redaksiyası · Son yenilənmə: sentyabr 2026

Tarixçədə göndərmədiyiniz bir köçürmə görünür, məbləği sıfırdır və ya heç nəyə dəyməyəcək qədər kiçikdir, alıcı ünvanın isə ilk və son simvolları sizin ünvanınızla eynidir. Hesab sındırılıb?

Ən vacib cavabı əvvəldə deyək: əksər hallarda yox. Açarınız sızmayıb, balansınız da azalmayıb. Kimsə sizin ünvanınızla bağlı tarixçəyə bir sətir «yazdırıb» və növbəti köçürmədə həmin ünvanı oradan kopyalayacağınıza bel bağlayıb. Etməli olduğunuz iki şeydir: ünvanı bundan sonra tarixçədən kopyalamayın; göndərməzdən əvvəl ünvanı tam açıb ortasını da yoxlayın. Bu üsulun adı ünvan zəhərlənməsidir; pul bu sətirdə yox, köhnə ünvanı kopyaladığınızı zənn etdiyiniz anda itir.

Əməliyyat səhifəsindəki sahələrin mənası ayrıca yazıdadır: Şəbəkədəki əməliyyatı necə oxumalı. Bu yazı yalnız iki sualı cavablandırır: həmin sətir nədir və bundan sonra ünvanı necə yoxlamaq lazımdır.

Əvvəlcə ayırd edin: hansı haldır

Davam etməzdən əvvəl cüzdanı açıb balansa baxın. Üç hal var və hər birinin davamı tamamilə fərqlidir.

• Sıfır və ya qəpiyin qəpiyi qədər kiçik bir token köçürməsi əlavə olunub, balans isə dəyişməyib. Bu yazı məhz bu haldan bəhs edir. Sətir var, itki yoxdur.
• Balans doğrudan azalıb, köçürmə vəsaiti aparıb. Bu, başqa mövzudur: kimə icazə vermisiniz və açar sözlərinizi harada saxlayırsınız. Əvvəlcə bunları yoxlayın: BNB-ni təhlükəsiz necə saxlamalı.
• Cüzdanda tanımadığınız token və ya NFT peyda olub. Bu, ayrı bir sxemdir, tanıma üsulları burada yazılıb: Saxta BNB-ni necə tanımalı. Trust Wallet-in rəsmi bloqu məsləhəti qısa yazır: cüzdana gözlənilmədən düşən NFT-lərə toxunmayın.

Birinci hal olduğuna əmin olandan sonra oxumağa davam edin.

İmza atmamışam, sətir haradan gəldi

Oxucuların ən çox ilişdiyi məqam budur və cavabı token standartının öz mətnindədir. Ethereum-un rəsmi EIP-20 standartı transfer və transferFrom bölmələrinin hər ikisində eyni qeydi yazır:

"Note Transfers of 0 values MUST be treated as normal transfers and fire the Transfer event." (Sıfır məbləğli köçürmələr adi köçürmə kimi qəbul edilməli və Transfer hadisəsini işə salmalıdır.)

Elə həmin standart Transfer hadisəsini təyin edərkən bunu bir daha təkrarlayır: hadisə tokenlər köçürüləndə, o cümlədən sıfır məbləğli köçürmələrdə işə düşməlidir.

Yəni sıfır token göndərmək standarta görə tam qanuni, adi köçürmədir və şəbəkədə hadisə qeydi qoyur. Cüzdanların və blok brauzerlərinin «köçürmə tarixçəsi» də məhz bu hadisələrdən yığılır. Deməli, istənilən adam bir komissiya ödəyib tarixçənizə iştirakçısı sizin ünvanınız olan bir sətir əlavə edə bilər — bunun qarşısını protokol səviyyəsində almaq mümkün deyil, imza atıb-atmamağınızdan asılı olmayaraq.

Eyni qayda BNB Chain üçün də işləyir. BNB Chain-in rəsmi bloqunda yazılıb ki, həm BSC, həm də Ethereum EVM-uyğun olduğuna görə BEP20 və ERC20 həm spesifikasiya, həm də icra baxımından praktiki olaraq eynidir. Sıfır məbləğli köçürmə ilə bağlı qayda da bununla birlikdə keçərli olur.

Bir yaxşı xəbər də var: bu, kiminsə öz göndərdiyi köçürmə olduğu üçün nə sizin açarınıza ehtiyac duyur, nə də balansınıza toxuna bilir. Blok brauzerləri də onu tanıyır: Etherscan-ın izahında yazılıb ki, belə köçürmələr səssizləşdirilir və boz xəbərdarlıq nişanı ilə işarələnir. Hər brauzerin öz standart ayarı fərqlidir, ona görə nişan görünmürsə, bu, sətrin təmiz olması demək deyil.

Bu üsul pulu necə əldə edir

Trust Wallet-in rəsmi bloqu ünvan zəhərlənməsini belə təyin edir: cüzdanınızdakı əməliyyat tarixçəsini manipulyasiya edərək sizi vəsaiti səhv ünvana göndərməyə inandıran aldadıcı üsul. Üç addımdan ibarətdir:

1. Fırıldaqçı cüzdanınıza çox kiçik məbləğdə köçürmə edir və beləcə tarixçənizdə görünür;
2. Həmin ünvan xüsusi olaraq hazırlanıb: əvvəlki əməliyyatlarınızdakı real ünvana çox oxşayır. Etherscan-ın ifadəsi ilə, hücum edən qurbanın ünvanı ilə eyni ilk və son simvolları olan ünvanla özünü onun yerinə qoyur;
3. Növbəti köçürmədə ünvanı tarixçədən kopyalayırsınız və pul fırıldaqçıya gedir.

Bu zəncirdə heç bir addım nə açarınızı, nə də qəribə bir icazə imzalamağınızı tələb edir. Hesab bircə vərdişin üzərinə qurulub: ünvan uzundur, hamı yalnız iki ucuna baxır.

Ünvanın ortasını yoxlayın

Cüzdan interfeysində ünvan adətən 0x1a2b…9f3c şəklində, ortası üç nöqtə ilə qısaldılmış görünür, kopyalama düyməsi isə elə yanındadır. Gözlə tutuşdura bildiyiniz hissə məhz saxtalaşdırılan iki ucdur; fərqli olan hissə həmin üç nöqtənin altında qalır.

Ona görə yoxlama qaydasını dəyişmək lazımdır: ünvanı tam açın, ortadakı simvolları tutuşdurun, əvvəl və sonu isə yalnız köməkçi əlamət sayın. Etherscan-ın məsləhəti də budur: cüzdan tətbiqində göstərilən ünvanın işlədəcəyiniz ünvanla tam üst-üstə düşdüyünü bir daha yoxlayın. Tam üst-üstə düşməsini, oxşamasını yox.

Bir pillə yuxarıda isə ünvanın haradan götürülməsi dayanır. Biz bu ardıcıllığı məsləhət görürük, aşağıya doğru etibar azalır:

1. Cüzdanın ünvan dəftəri və ya çıxarış üçün ağ siyahı. Ünvanı bir dəfə əl ilə yazıb tam şəkildə yoxlayırsınız, sonrakı bütün köçürmələrdə isə yalnız oradan götürürsünüz. Bir dəfə on dəqiqə vaxt aparır, əvəzində hər köçürmədəki narahatlığı aradan qaldırır.
2. Qarşı tərəfdən ünvanı yenidən göndərməsini xahiş etmək. Əlavə zəhmətdir, amma tarixçədə axtarmaqdan sağlamdır.
3. Əməliyyat tarixçəsindən kopyalamaq. Bunu biz siyahıdan tamam silirik. Trust Wallet-in rəsmi bloqu bunu sərt qayda kimi yazıb: ünvanları əməliyyat tarixçənizdən kopyalamayın. Orijinal məsləhət «diqqətlə yoxlayın»dan daha sərtdir — diqqətlə yoxlamaq yox, ümumiyyətlə oradan götürməmək.

Yuxarıdakı və aşağıdakı sətrə də baxın

Bir də çox konkret, amma demək olar heç yerdə yazılmayan bir hərəkət var. Etherscan-ın məlumat mərkəzi tövsiyə edir: token köçürmələri (Token Transfers) bölməsində işlədəcəyiniz ünvanın bir yuxarı və bir aşağı sətrinə də baxın, çünki saxta ünvan qurbanın ünvanından əvvəl və ya sonra yerləşə bilər.

Fırıldaqçı o kiçik köçürməni məhz vaxtını seçib göndərir ki, öz sətri sizin işlətdiyiniz real sətrin lap yanına düşsün. İki sətir yan-yana, iki uc da eyni; siyahını sürüşdürəndə barmaq hansına dəysə, o da seçilir.

Eyni səhifədə bir xəbərdarlıq da var: sıfır məbləğli köçürmədə iştirak edən ünvanlarla iş görəndə ehtiyatlı olun. Ən sadə davranış belə ünvanı yox saymaqdır: geri köçürmə etməyin, onunla gələn heç bir keçidə basmayın.

Kiçik sınaq köçürməsi bu komissiyaya dəyərmi

Ünvan yenidirsə, alıcı dəyişibsə və ya həmin ünvana çoxdan köçürmə etməmisinizsə, biz belə məsləhət görürük: əvvəlcə kiçik məbləğ göndərin, qarşı tərəfin aldığını təsdiqləməsini gözləyin, sonra əsas məbləği göndərin.

Bu addım pulsuz deyil: şəbəkədə bir əlavə əməliyyat deməkdir, yəni bir dəfə də komissiya ödəyirsiniz. BNB Chain-də bu məbləğ adətən böyük olmur; nə qədər BNB saxlamaq lazım olduğu ayrıca yazıda izah olunub — BNB gas kimi necə işləyir, təxmini hesablama üçün isə gas hesablama aləti var.

Dəyər-dəyməz sualının cavabı iki tərəfi yan-yana qoyanda aydın olur: bir tərəfdə əlavə ödənilən bir komissiya, digər tərəfdə isə bütün məbləğin səhv ünvana getməsi və şəbəkədə geri qaytarma düyməsinin olmaması. Bizim təklif etdiyimiz hədd sadədir: məbləğ əlavə komissiyaya dəyməyəcək qədər kiçikdirsə, sınaq etmirik, sadəcə ünvanı yoxlayırıq; «səhv getsə, uzun müddət yandıracaq» qədər böyükdürsə, mütləq sınaq göndəririk. Aradakı hədd hərənin öz işidir, təki tərsi olmasın: məbləğ böyüdükcə tələsmək ən bahalı vərdişdir.

Şəbəkəyə göndərilmiş əməliyyat geri alınmır: onu dayandıra biləcək dəstək xidməti də, ləğv edə biləcək kimsə də yoxdur. Elə buna görə pul səhv gedən kimi şəxsi mesajlarda və axtarış nəticələrində «aktivi qaytarıram», «cüzdanı açıram» deyənlər peyda olur — bu, ikinci fırıldaqdır və oraya girmək ikinci itki deməkdir. Ünvan zəhərlənməsinin özü nə açarınıza, nə balansınıza toxunur; təlaşa düşüb açar sözlərinizi «kömək edən» adama verməyin.

Bunları da soruşurlar

Bu yazıda tutuşdurulan rəsmi mənbələr (hamısı ingiliscə): EIP-20 token standartı, Etherscan: sıfır məbləğli token köçürməsi hücumu, BNB Chain: BEP-20 tokenləri bələdçisi. Hər üç səhifə 21 sentyabr 2026-da açılıb yoxlanılıb; Etherscan səhifəsinin özündə göstərilən dərc tarixi 23 fevral 2023-dür. Mətndə istinad olunan Trust Wallet bloq yazısı «What is an Address Poisoning Scam in Crypto?» (https://trustwallet.com/blog/security/what-is-an-address-poisoning-scam-in-crypto) 16 iyul 2024-də dərc olunub, 17 iyul 2026-da yenilənib. Bu yazı üçün cüzdan və ya brauzerdə əməli sınaq aparılmayıb, bütün ifadələr rəsmi sənədlər üzrə yoxlanılıb.

Bu mətn ümumi təhlükəsizlik maarifləndirməsidir, investisiya məsləhəti deyil və heç bir ünvan, token və ya xidmət barədə əsl/saxta hökmü vermir. Cüzdan və blok brauzerlərinin ifadələri, standart ayarları versiyadan versiyaya dəyişir; iş görəndə ekranınızda görünənə baxın. Şəbəkədə göndərilən əməliyyat geri alınmır — köçürmədən və icazədən əvvəl tam ünvanı və məbləği yoxlayın.

Növbəti

Şəbəkədəki əməliyyatı necə oxumalı · Saxta BNB-ni necə tanımalı · BNB-ni təhlükəsiz saxlamaq · Əməliyyat uğursuz oldu